Welkom in het

LEESZAAL - ARCHIEF

Hier vindt u verhalen van Gait den Strieker ofwel Gerbert Abbink.

JEUGDHERINNERINGEN DEEL 2

De Botterfabriek was 'n plaats waor ik völle kwam. Van mien kinderjaoren, tot in de jaoren tachtig hek daor altied wel wat beleaft. Hoewel de echte name Coöp - Stoomzuivelfabriek ” Erica” was, werd in ’t darp altied over de melkfabriek of de botterfabriek esprokken.

Mien eerste kennismaking was direct nao de oorlog, toen de fabriek weer volop in bedrief was um de melk te verwerken die deur de boeren werd an-eleverd.
De melkvaarders die deur inschrieving an dat baantjes wazzen ekommen, haalden al vrog de melkbussen bi-j de boeren op. Die bussen stonnen al op tied an de weg en werden dan met ’n zwaai met ‘t bovenbeen op de laege platte wagen ezet, dat was best zwaor werk. As de boeren nog ’n bestelling veur de fabriek hadden werd dat mettene met-egeven in ’n holten kistje, waorin later ok de bestelling weer werd in-edaone. ’s Margens vrog stonnen de pearden al bi-j de fabriek an de stangen vast-ebonnen, meestal met de voerzak an de hals. Mien oma kon an de pearden zien welke melkvaarder der langs kwam, zi-j zat dan achter ’t huus op de banke en kon zo mooi de weg overziene.

At ze an de beurte wazzen dan vuren de melkvaarders de wagens achteruut tegen de loopbrugge an en werden de melkbussen naor binnen esjouwt.
Warm of kold, altied stonnen daor de keals van de fabriek um de nummers van de bussen op te schrieven en de afgeleverde melk te weagen. Met ’n rubber hamer werden de dekkels (ok wel lid enuumt) der af-eslagen. Ok deden ze dat wel met ’n dekkel van ’n andere busse.’t Was daor altied völle lawaai en best pokkelen veur de melkvaarders. De melk mossen ze in de weagbak gieten. Op de bussen wazzen koperen nummers an-ebrach waor an zi-j konnen ziene van welke boer de melk was.

De monsterschepper nam van elke levering ’n flesken melk veur ’t laboratorium, um zo’t vetgehalte en de kwaliteit nao te ziene. De leuge bussen werden weer op de wagen neer ezet. Vake nammen de melkvaarders nog ’n bestelling met veur de boeren, zo as karnemelk of goeie botter. Daor veur hadden zi-j al eerder ’n bunneken ehaald op’t kantoor.
De leuge bussen werden weer bi-j de boer an de weg ezet met ’n briefken onder ’t lid en de bestelling in ’n kisken der bi-j . Dat kon daor rustig ’n hötjen staone zonder dat daor iemand ankwam. De bussen werden, meestal deur de boerinne, goed uut-ewassen en op de kop op ’t melkrek ezet um ze uut te laoten lekken en zo kwam der ok gin rotzooi in.

As kinder proberen wi-j met de melkvaarders met te gaon, soms vonnen ze dat goed, andere keren kroppen wi-j stiekeum achter op de wagen.
Wi-j kregen wel us ’n klap met de zweppe as de keals der niet van gedient wazzen dat wi-j met gingen. ’t Gin vake niet um de afstand maor meer um de spanning. De wagens op luchtbanden kwammen toen ok steeds vaker veur, maor de iezeren wagenwielen rötelen toch nog ’t meeste over de straote en trokken diepe voren in de zandweagen. Later kwammen de trekkers die de pearden kwammen vervangen, ok wel spannend, maor ’t ging allemaol wat harder.

Deur dat mien opa in de fabriek werken, kwam ik daor vake.
Hi-j was centrifugist, ik wis toen niet wat dat was, maor hi-j had daor allemaol apparaten staone waor de melk deur hen mos, veur dat ze goed was um wieter verwerkt te worden. Later maken opa daor ok de eerste yogurt en gortepap.

Mien opa is ok bi-j de muziek ewest en later ok zien kinder. De vereniging vroeg wel us of hi-j zo’n toeter uut wol spuiten met stoom as der weer ’n andere muziekant op mos spöllen. Dat was vake wel neudig, want bi-j ’n grote bas kwam door ’n kere halve beschuutjes en heel völle soeter uut.
In mien ogen was opa altied de boel an ’t schone maken, maor dat kwam misschien ok umdat ik vake later op de dag, nao de schole, daor hen ging en ’t cenrifugeren al gebeurt was.

Opziet van de fabriek stonnen vake de deuren los en dan kon ik daor naor mien opa kieken. Wat mien altied is bi-j ebleven dat hi-j mien dan wenken en met ’n kanne met ’n beugel der an, melk uut ’n bak scheppen en dat mog ik dan achter de deuren, boven de watergötte, opdrinken. Dat was spannend um dat de directeur dat niet mog ziene zij mien opa dan.

’t Völle water wat daor verbruukt werd, streumen an de veurkante onder de brugge deur en opziet in ’n götte met ’n rooster derop. Langs de fabriek ging ’t dan wieter naor de bottergrave. ’t Water was dan nog warm en bi-j kolde dagen kwam der altied damp vanaf, zelf nog in ’t Pellekaanse bos, want door liep den botter grave ok langs. Wi-j spöllen daor as blagen heel vake in um daor demmekes te bouwen en met klompenbootjes te varen. Der dreven altied van die slierten op,dat was, wat ik pas later begreppe,van de karnemelk en restanten room.

De keals en vrouwluu die in de fabriek werken, konnen zich daor ok douchen as ze dat wollen, want de meeste luu hadden toen nog gin douch in huus en warm water was der zat.

’n Endje wieter nao de deuren waor mien opa werken, was ’n klein trepken na beneden. Door zat de kuupermaker, de vader van ’n schoolkameräödje van mien, hi-j maken van veurgeboagen plankskes, kleine kuupkes veur de bottermakeri-je.
Hi-j tikken daor dan met wilgen takken, banden um hen zodat ze mooi in vorm bleven. Hier werd de goeie botter in verpakt en ’t was altied mooi um te ziene hoe den keal dat zo handig deed. Later kwammen daor de kisten veur in de plaatse en was dat bi-jzundere vak ok al weer verdwenen.

A-j weer iets wieter liepen kon i-j naor binnen kieken in de bottermakeri-je. Twee grote holten trommels van wel 6 meter lang, met twee luuken derin, draeien daor met volle lawaai in de ronte
As ze stil ezet werden was de botter klaor. De luuken werden dan los-edraait en de bottermakers nammen met twee grote holten scheppen, brokken botter uut de trommel en kwakken dat in de kuupkes en later in holten kisten waarin ze vetvri-j papier hadden edaone.
As ze vol wazzen werd de botter mooie af -estrekken en de dekkels der op edaone. Wi-j kregen wel us broksken botter um te preuven. Later werden daor weer pekskes botter van emaakt, verpakt in vetvri-j papier met ’n plaetjen van de ”Botterfabriek Erica” der op.

Ai-j dan wieter liepen tot achter de fabriek kwam i-j bi-j de stallen waor de paerden van de melkboeren stonnen.
Ik bun vake ’n endjen met ereden deur ’t darp, maor ok mog ik met melkboer Buunk naor Halle. ’t Paerd wis precies waor at-e-stille mos staone. Ook mog ik nog wel us ’t paerd de haverzak an de hals hangen of soms ’n blind haze doodslaon. Het paerd wis onderweg ok waor at ze um nog wel us ’n wortel of ’n appel te fretten gavven.
In Halle ging ik dan vake bi-j familie, die daor ’n winkel hadden,’t brood op etten terwijl de melkboer wieter ging met zien handel.

’n Paar huuzen wieter was nog ’n winkel, Halle basten toen van de winkels, maor dat ik door later mien vrouw van dan zol halen wis ik toen nog niet.

Een paar uur later at de melkboer rond was ewest, gingen wi-j weerumme naor Zelhem, dat ging dan meestal in ’n draf.

A-j nao de andere kante van de fabriek ging, kwam i-j vanzelf bi-j ’t kettelhuus en de machinekamer, vlak bi-j den hoge piepe. Door kek i-j altied heel duuster naor binnen. Wi-j kwammen daor niet in want de machinisten, ok wel stokkers enuumt, wazzen niet gediend van kiekers. Zi-j zörgen veur ’t warme water en de andrieving van de machines. In de begin jaoren werd daor estokt met koalen, dat gaf völle rommel, pas later werd der op ollie estokt. De piepe was wiet in den umtrek te ziene, veural as der zo’n vette rook uut kwam. As blagen gingen wi-j dicht tegen de piepe anstaon en kekken dan umhoge, het was dan net of de piepe bewoag.
In de kettelhuus werden vake appels te dreugen elegt. Boven op de kettels werden dan de appels, die thuus wazzen eschilt, in stukskes op platen neer elegt en zo mooi e-dreugt.
Winters was dat ’n anvulling op ’t fruit wat in de zommer altied genog anwezig was. I-j konnen die gedreugde appels zo opkauwen, maor meestal werd der melk bi-j-edaone en as pap op-egetten.
In ons huus hing den zak met gedreugde appels op de zolder tussen de twee schoorsteen piepen, dan konnen de moezen der niet bi-j, maor wi-j wel. Van old medewerkers heuren ik ’t verhaal dat ze in de pauze wel us boven op de kettels gingen liggen, veural in de winter was dat ok wel prettig. Of dat bekend was bi-j de directie wet ik niet.

Nao de machinekamer kwam’t kantoor van de directeur, in onze ogen ’n veurname man. Altied ’n mooi pak an en vake de hond bi-j zich. Hi-j werd altied as meneer an-sprokken en was in onze ogen ’n echte Directeur.

Daornao was der ’n trepken naor ’t kantoor waor at de boeren de papierkes mosten ophalen. Daor was ok ’t laboratorium dat der altied ’n betjen geheim- zinnig uut zag met al die fleskes en de keals en vrouwluu in de witte jassen.

Toen ik ’n jaor of elf was kwam ik ok weer regelmaotig naor de botterfabriek. Daor werd n.l. in 1951 begonnen met de bouw van ’n melkpoeierfabriek an de ander kante van de piepe. Bouwvakkers en lassers die door an de ni-jbouw werken, wazzen overal in ’t darp in de kos.

Now wil ’t geval dat der bi-j ons thuus ok ’n antal keals sliepen. De annemmer kwam uut Leeuwarden en zi-jn werkluu kwammen aoveral uut Friesland vandan en gingen vri-jdags weer met de trein, vanuut Reurle naor huus.
Mien zuster von een van die mansluu wel aardig en is daor later ok met etrouwd. De directeur van de botterfabriek hef toen de trouwauto e-reden,dat was in oktober 1956.

Wat mien veural is bi-j ebleven dat de eerste poeiermaker op zien fietsken met de klumpkes an, uut de Friese wouden naor zelhem kwam. Dat was toch zo’n 160 km. Later bunt zi-j in Zelhem kommen wonen.

In die tied heb ik ok nog met evoetbald in het ’t elftal van de botterfabriek.
Der was toen ’n wilde competitie tussen de verschillende bedrieven. De meesten hadden gin voetbalschoenen, deurumme werden de legerkistjes maor an etrokken. Vake op weidens die ga niet geschikt wazzen um op te spöllen. Toen dat wat better werd op-ezet, mochten zi-j op de echte velden voetballen.

Regelmoatig werd de fabriek an-epast en werd der ok ’n kaasmakeri-j opezet, die zörgen dat ’t ok de goeie naam van ” Erica” wiet in de umtrek bekend werd.
Jammer dat jaoren later de fabriek werd eslotten en alles aover ging naor Steenderen. In 1986 werd de piepe neer-ehaald en bleef der maor weinig aover van de botterfabriek

Zo hek uut mien jeugdjaoren mooie herinneringen an de Copperatie en de Botterfabriek, maor kan now allene nog deur olde foto’s de sfeer van vrogger terugge halen.