ZO ROND OLD EN NIEJJAOR

Vuurwark, knapspöl, bongsgrei.

As jonge blagen van 5 - 6 jaor, mochten wi-j ons rolleke’s patreuntjes kopen. In ons darp kon dat in de winkel van de smid. Ik geleuve dat d’r zo’n 10 kleine rooie deuskes, zo groot as ’n gulden in zatten. In die deuskes zatten heel völle van die losse patreuntjes, kleiner as de kop van’n punaise. In ’n klapperpistolleken mos i-j dan èèn veur èèn die kleine patreuntjes in leggen en dan de trekker aoverhalen en…. pang.

Ok strooien wi-j ze op de steene en sloegen er dan met ’n hamer op. Wat later zatten die zelfde patreuntjes an èèn stuk in rollekes en dan in ’n pistolleken met ’n ruumte d’r in zodat wi-j ’n hötje achtermekare konnen schieten. De losse patreuntjes gebruukten wi-j ok um in de bolte te stoppen. Dat was staefken iezer van z’n 10 cm, dat van binnen hol was en an ene kante dichte. Daor was ’n ooge an- emaakt waoran ’n töwken was vast-emaakt en ’n grote schroeve den in ’t gat passen. Wi-j stoppen den holte vol met patreuntjes. Deur de bolte met den schroeve hard tegen de mure an te slaon gaf dat ok ’n knal.

As dat gebeurt was mos ie vlot naor binnen um de familie of buurte niejjaor af te winnen. Dat d’r af en toe ’n stuksken van de mure afsprong, mossen ze dan maor veur lief nemmen. Daornao kwam ’t schieten met carbid. Dat halen wi-j bi-j de smid. Eerst schotten wi-j met ’n Buisman busken. ’n Gaetje in de baodem, ’n bröksken carbid d’r in en daorop mos i-j dan spiejen, gauw de dekkel d’r op en dan onder de voet ’n lucifer d’r bi-j en…. pang. Weer wat later worden de bussen al wat groter en de knallen ok wat harder.

’t Grote wark met de melkbusse hek nooit edaone, wi-j mochten daor ok nooit in de buurte kommen.
De melkbussen werden an ’n touw tussen twee bömen vast- ebonden en dan met ’n bonestake, waoran ’n brandende lappe met petrollie zat, an-estokken. Waor of den dekkel of lid terechtte kwam was maor afwachten. Now stopt ze d’r ’n bal in en ’t afstekken geet met electronica, en de bussen staot goed vaste in ’n stellega.
Ik ken ’n kael die hierdoor ’n oge deur hef verloren.

Uut die tied kump ok ’t gezegde van veldwachter Jansen die an de jongens rond niejjaorsdag op de straote vroeg, die vuurwark an ’t afschieten wazzen,” Hebt i-jleu nog meer van dat bongsgrei”. Iederene wis dat hi-j dat altied vroeg maor nooit iets hef af-enommen, umdat de buuls mekare waorschouwen as de veldwachter d’r an kwam.

Ik hebbe èèn jaor op oldejaorsaovend met ’n alarm pistool meugen rondlopen, den was neet van echt te onderscheiden. Mien vader gebruuken den bi-j ’t toneelspöllen. Mo’j now neet meer proberen want dan wo’j metene op-epakt. Toen wi-j later zelf gingen verdienen kochten wi-j zelf wel vuurwark, maor nooit völle. Nao ons trouwen, toen de kinderen 3 - 4 jaor old wazzen, mochten zi-j boven veur ’t raam kieken, as ze tenminste wakker konnen blieven. Wi-j stokken veurnameluk siervuurwark af.
Op ’n kere kwam d’r ’n stuk vuurwark in de tasse met ander bongsgrei en ging de hele tasse de loch in. Gelukkig niks gebeurt, eerst schrik daornao lachen.

Toen de kinder al lange ’t huus uutwazzen kochten wi-j, mien kameraod en ik, altied nog siervuurwark. De vrouwluu vroegen dan zo rond 10 uur, stek ’s wat vuurwark af. Zo gezegd, zo gedaon.
Achter ’t huus ’n paar vuurpielen de loch in. Maor in plaatse dat ze de loch ingingen vlaog den piele in de hoge coniferen, door kwam de vlamme toen in. Wi-j wisten neet hoe vlot wi-j met water uut de viever den beginnende brand mossen blussen. De vrouwleu maor lachen, maor wi-j hadden wel effen hartkloppingen. Wi-j komt nog allejaoren met onze vrinden afwisselend bi-jmekare um old en niej te vieren. Sinds een antal jaoren koopt wi-j niks gin bongsgrei meer en gaot allene maor kieken wat d’r in de ’t darp de loch in geet.

Gebruuken met old en niejjaor.

Afwisselend gingen wi-j naor de opa’s en oma’s. Tot halftiene gingen wi-j dan naor de Palmberg in ’t darp of naor de familie buuten ’t darp an de Veeninksbrinkseweg (now) Brinkweg. Dat wissellen wi-j ieder jaor af. De mansluu werden in de veurkamer ezet en de vrouwleu in de kökken. Um twaalf uur werd d’r uut-ebreid egetten en zo rond èèn uur gingen wi-j weer terugge naor huus.

De volgende margen gingen wi-j niejjaor afwinnen in de buurte of zi-j kwammen bi-j ons.
De knieperkes en olliebollen wazzen al dagen van te veuren emaakt. Toen nog gin bakkers of boerendanser die de olliebollen maken.
As d’r wat aoverbleven dan werden die in de kelderkaste bewaard of in de vrieskiste. Want niejjaor winnen kon nog tot in meert deur gaon.
Mien oma kan zo merakels lekkere ollibollen en appelvlappen maken. Ok al wazzen ze al ’n paar wekken old, oma warmen ze dan op deur ’n schöttelken boven op de stoom van ’n kettel te zetten. Warm was en is alles völ lekkerder, poejer suuker d’r aover en dan maor smullen

Later ging ’t bakken in de schure, anders rok i-j nog dagen ollibollen. ’n Kael bi-j ons in de straote bakken wel meer dan 500 kniepertjes en daelen ze dan ok nog rond, en vake ok nog in twee smaken, o.a anies.

Later toen de blagen zich zelf redden, werd nao twaalf uur de buurte in-egaon. Op ’t leste wazzen allene de sterksten nog aover maor dan was ’t onderstussen ok wel vier uur in de margen eworden. Ok gingen wi-j zo rond halfèèn naor ’t darp um naor ’t vuurwark van de chinees te kieken.
Die leu hebt traditioneel altied wat met vuurwark. D’r kwam altied völle volk op af. Now kan iederene an dat grote vuurwark kommen en is dat nachteluke chinese vuurwark van de bane. Nog wel veur zich zelf maor door komt gin tröppe mensen meer op af.

Wat de leste tied ok wel vaker veurkump, bunt die wensballonnen. De brandweer hef d’r neet zo’n schik met, umdat zo’n brandend ding nog wel ’s op ’n rietendak kan dalen. Wi-j hebt ene keer met-edaone um van af ’n plein op ’n verjeurdags feest, zo ’n veertig van die wensbalonnen op te laoten, ’n mooi gezichte. Wi-j neet wet wat dat veur dingen bunt, zak ow dat uut de duuken doene.

‘t Is ’n soortement umgekeerd toete van papier zo’n 40 cm in umtrek waorin an de onderkante in ’n kruus ’n keersken wördt an-estokken. As de loch genog verwarmd is geet den ballon umhoge en zweeft heel wiet tot de keerse uutgeet. Dus a’j zo’n lichjen deur de loch ziet zweven dan is dat zo’n wensballon en dan meugt i-jleu ok wel en wens d’r achter doen wat of ’t niejejaor ow veur goeds mot brengen.

Goed Gaon Gait de Stieker.