Welkom in het item

ACHTERHOEK 40 - 45

Hier vindt u informatie en verhalen over deze periode gezien vanuit de Achterhoek

Andere delen die ik al behandeld heb vindt u HIER

Omdat veel uitgevers dat niet zagen zitten hebben ze in het geheim kranten of nieuwsblaadjes gedrukt. Dat noemen we illegale of ondergrondse pers. In het begin was dit nog niet zo heel erg moeilijk, omdat er nog papier en inkt etc voorhanden was. Maar naarmate de oorlog vorderde werden de grondstoffen steeds schaarser, maar werd het ook steeds gevaarlijk om illegaal drukwerk te maken en te verspreiden. Men moest dat soms in het donker doen of met beperkte middelen. Zo kunt u bv in het BOEKDRUKKERIJMUSEUM ALMEN zien hoe men van een fiets een aandrijving voor een persje gemaakt heeft, In het museum is een klein gedeelte besteedt aan de oorlog. Men kreeg vroeger het papier van papierresten die afkomstig waren van Duits drukwerk of men haalde papier uit oude boeken en maakten zo weer nieuw papier. Om te vorkomen dat Duitsers argwaan kregen zei men bv dat ze het verpulverd hadden tot brandstofbriketten.

De Duitsers verzonnen allerlei dingen om illegaal drukwerk tegen te gaan, dus haalde ze een belangrijke aandrijfhendel van de machine af. maar de verzetstrijders die ook niet dom waren, verzonnen een alternatieve aandrijving en dat was dus de fiets.

Dat de Duitsers er niet blij mee waren lijkt me vrij logisch, ze deden er dan ook alles aan om dit te voorkomen. Regelmatig werden er drukkers en verspreiders gevangen genomen en dan werd ook alle materialen in beslag genomen. Maar men liet zich niet van zijn stuk brengen en ging gewoon verder met andere mensen en ander materiaal.

Als u HIER klikt, dan ziet u een lijst van kranten die in de oorlog verschenen zijn, de namen zijn lichtblauw gekleurd, dat betekent dus dat u dan naar een website kunt gaan waar meer informatie over de betreffende krant te lezen is en soms zelfs oude uitgaves.

Naast kranten werden er ook boeken en gedichten uitgebracht als protest tegen de bezetter, Ik heb een aantal gevonden:

HET VRIJ NEDERLANDS LIEDBOEK

MOFFENSPIEGEL

SUSKE EN WISKE een speciale versie.

Deze schrijvers schreven ook protestwerken in de oorlog:
HENRIETTE GOVERDINA ANNA VAN DER SCHALK

LIED DER 18 DODEN Dit gedicht is in 1941 geschreven door Jan Campert. Het gaat over achttien verzetsstrijders die in hun cel op hun executie wachten.
Dit is uitgegeven door de BEZIGE BIJ, deze drukkerij is als illegale drukkerij ontstaan en bestaat nog steeds.

VERZETSGEDICHT

RADIO IN DE OORLOG

Naast kranten speelde ook de radio een belangrijke rol om op de hoogte te blijven van de nieuwsberichten van de geallieerden, (bevrijders). Een hele belangrijke was natuurlijk RADIO ORANJE en de BBC, de engelse radio. Als u op de lichtblauwe link klikt, dan kunt u nog enkele fragmenten horen van redes die Koningin Wilhelmina uitsprak om de Nederlandse burgers hoop te geven. Zij was immers met haar regering uitgeweken naar Engeland.

Minder bekend dan Radio Oranje zijn de uitzendingen van RADIO BRANDARIS. Deze uitzendingen waren niet op Nederland gericht maar waren vooral bedoeld voor de Nederlanders overzee zoals zeelieden. Radio Brandaris verzorgde uitzendingen van 6 mei 1941 tot 1 november 1942.

De Nederlandse omroepen, AVRO, KRO, NCRV, VARA en VPRO, mochten tot 9 maart 1941 nog uitzenden, zij het dat ook hier de Duitsers de uitzendingen censureerden. Hierna werden ze verboden en kwam de Rijksradio en dat werd later Nederlandsche Omroep. Die voornamelijk gerund werd door NSB'ers en Nazi's.


Een paar programma's zijn berucht geworden zoals de propagandapraatjes van MAX BLOKZIJL en het antisemitisch zondagmiddagcabaret van PAULUS DE RUITER

RADIO ORANJE

Zoals gezegd had Radio Oranje een grote rol in de oorlog. De eerste uitzending van Radio Oranje opende op zondagavond 28 juli 1940 vanuit de BBC - studio in Londen met een toespraak van Koningin Wilhelmina. Daarin gaf ze een verklaring voor haar vlucht naar Engeland: "Omdat de stem van Nederland niet stom kan blijven, heb ik ten laatste het besluit genomen, het symbool van mijn natie, zoals dit in mijn persoon en in de regering is belichaamd, over te brengen naar een plaats, waar het kan voortwerken als een levende kracht, die zich kan doen horen".
In de daaropvolgende uitzendingen sprak Wilhelmina de aan de radio gekluisterde Nederlanders moed toe.

Radio Oranje verzorgde betrouwbaar nieuws vanuit de Britse hoofdstad en probeerde de landgenoten in bezet Nederland een hart onder de riem te steken. In Londen drukte Wilhelmina haar eigen stempel op de Nederlandse regering in ballingschap en groeide ze uit tot een nationaal symbool van verzet. Verder verzorgde de BBC een eigen Nederlandstalig programma. Toen de Nederlandse regering in mei 1940 in Londen arriveerde, werd met de Engelse instanties een regeling getroffen waarbij de Nederlandse regering van de BBC de beschikking kreeg over een kwartier zendtijd per dag.
(Met dank aan Jan Boonstra van de Nostalgiekrant)

Het luisteren naar Radio Oranje was illegaal, dus verboden. De Duitsers haalden bij ieder huis de radio's op, wilde je dat niet dan zat er een straf op. Toch luisterden veel mensen naar de radio. Die hadden ze dan vaak heel kundig verstopt, bv in boeken als de Bijbel of in andere voorwerpen. Hele technisch aangelegde mensen maakten hele kleine ontvangers, die ze bv in lucifersdoosjes stopten. Men was dus zeer vindingrijk.

De radio was er niet alleen voor de burgers, maar werd ook gebruikt om oorlog te voeren. De Britten en de Duitsers hielden een RADIOSPEL. Dit was wat je noemde een psychologische oorlogsvoering, klik op radiospel voor meer info over deze vorm van oorlogvoeren.

DE PERS IN DE ACHTERHOEK

Ook in onze Achterhoek waren er veel illegale media - activiteiten, als je HIER klikt zie je een lijst van kranten die in de oorlog zijn uitgebracht.

Hieronder zet ik een aantal namen en verhalen van mensen die iets met de pers te maken hadden en dat ik op het internet gevonden hen.

Drukkerij Heinen in Eibergen drukte de regionale editie van het illegale blad Trouw en een aantal verzetskrantjes. Ook drukte Heinen nagemaakte persoonsbewijzen en werden valse stempels gemaakt om allerlei formulieren in te kunnen vullen. Helaas heeft de oudste zoon zijn leven moeten geven.

Charles Behrens, zoon van de apotheker aan de Houtmarkt in Zutphen, was een veelzijdig man. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was hij correspondent in Zweden voor onder andere het NRC - Handelsblad.

Gerrit Jan Ormel, geboren in Dinxperlo. Hij was landbouwer en vooral betrokken bij het distributiewerk van de illegale krant Trouw. Hij is 34 jaar geworden.
Derk Jan te Rietstap, geboren in Zelhem. Ook hij was landbouwer en zwager en buurman van G.J.Ormel. Zijn boerderij was voor deze streek het centrum van waaruit Trouw werd gedistribueerd. Daar werden ook de vergaderingen van de groep gehouden. Hij is 31 jaar geworden. Het verhaal over deze heren is te lezen op WWW.FIETSENINDEACHTERHOEK.NL

Bernard Snelting werd op geboren in een afgelegen boerderij aan de Millingseweg bij het dorp Megchelen op een steenworp afstand van de grens met Duitsland. Opmerkelijk zijn de gestencilde illegale geschriften uit september 1944 uit de Vrije Koerier. Alle nummers bevatten grotendeels schriftelijke weergaven van de door de BBC en Radio Oranje berichtte oorlogsnieuws. Ook is sprake van informatie van beschouwende aard. Nr. 9 is de enige editie waarin een Achterhoekse situatie ter sprake komt. Het betreft een door de redactie bekritiseerde toestand ter secretarie van de voormalige gemeente Wisch te Varsseveld. 'Van hand tot hand gingen ze, de gestencilde blaadjes. Geen krant in Nederland werd met meer aandacht gelezen dan "De Vrije Koerier"' Verder wordt beschreven hoe Duitse soldaten op 24 september 1944 bij toeval in de buurtschap 'De Heurne tussen Sinderen en Varsseveld, een boerderij ontdekken waar de Vrije Koerier gestencild werd. Deze ontdekking op 16 oktober 1944 heeft 37 arrestaties ten gevolge had Zie voor het uitgebreide bericht WWW.ARCHIEVEN.NL.

Politiek tekenaar LEENDERT JURIAAN JORDAAN geboren Amsterdam en overleden Zelhem in 1980, Hij was politiek tekenaar, journalist en filmcriticus; tekende voor 'De Nederlandsche Spectator', 'De Wereld', 'Het Leven', 'De Notenkraker' en 'De Groene Amsterdammer'; vanaf 1945 tekende hij voor 'De Groene', 'Vrij Nederland' en 'Het Parool'; kreeg grote bekendheid als filmcriticus voor tal van bladen en als medeoprichter samen met o.a. Menno ter Braak van de Nederlandsche Filmliga in 1927; ook actief als musicus op cello en viool in strijkkwartetten. Deze prent is van zijn hand. De man gebonden aan het hakenkruis weet zich los te maken

MENNO TER BRAAK Hij was naast schrijver, journalist en filmcriticus een fel tegenstander van het extremistische gedachtengoed en was samen met Jordaan oprichter van de Nederlandse Filmliga en was dus journalist bij dagblad het Vaderland tot zijn dood in 1940.

WAARGEBEURDE PERSOONLIJKE VERHALEN

Kees Verbeek: Ja, over pamfletten gesproken ik had er een heel pak, die waren meestal door de geallieerden uit het toestel gegooid. Ik werd op het eind van de oorlog behoorlijk bang voor represailles van de duitse kant, dat ik ze vernietigd heb. We hadden het hele huis bijna vol duitsers en hoge officieren.

Mevrouw Kempers heeft mij veel materiaal toegestuurd,, waaronder een aantal pamfletten die ze van haar vader HENDRIK JAN KEMPERS gekregen heeft. Hieronder een paar foto's

Wilt u mij verhalen of foto's sturen, dan kunt u contact met mij opnemen via het vlaggetje beneden of via het reactieformulier in het menu, zodat ik u mijn emailadres kan geven.