REURLE EN DEN ACHTERHOOK

Mien vader kwam uut Hengel en mien moeder, uut Reurle. Door bun ik in 1935 ók jonk ewodden, groot-ebracht en op egreujd. Ik bun door naor de schole egaone en der misdeender ewes. Door heb ik in de Meene kraeien e vangen en uut ’t nöst ehaalt.

Ok heb ik daor wilde kaniene evangen. (samen met Toone Fles, den ze ’n paar wekke later te pakken hebt ehad). Wie hebt der den oorlog ok met emaakt, en ik heb Reurle leren kennen, naor ik too menen, maor zoas now is eblekken, nog lange neet alles.

Op mien 19e joor, in 1954, bun ik de deure uut- egaone en naor Limburg vertrokken um door op de kaolenmien ‘Maurits’ te gaon warken. Nao dree maond kreeg ik bronchitis en ’n dokter gaf mien d’n raod um neet langer in de ‘mien’ (kolenmijn) te blieven, umdat ik anleg zol hebben veur stoflongen. Den raod he’k too op evolgd. ’n Paar maond later mos ik in dienst, bi’j de Mariniers, door heb ik ’n goeie leerschole ehad. Van Doorn naor Texel, Den Helder en Rotterdam, en dan naor Nieuw Guinea. Vieftien maond bun ik door ewes, en hebbe der völle ezeene en belaefd.

Too’k in 1957 daorvan weerumme kwam, he’k Limburg weer opezocht. Door bun’k trechte ekommen bi’j de politie in Heerlen en in 1962 in Sittard. Ik heb der dienst edaone in alle takken van ‘t politiewark; geüniformeerd en bie de recherche, en heb ’t der tot adjudant ebracht.

Mien vrouw heb ik in 1957, in Sittard, leren kennen en wi-j bunt un 1961 etrouwd. Wi-j hebt dree dochters en aevenvölle schoonzöns. Ok he’w zes kleinkinder, veer deerntjes en twee jóngens.

Ik heb now ’n laeftied da’k ’t verplicht warken achter de rugge hebbe, en bun dus met pensioen (ruum 45 pensioenjooren, d’n tied op Nieuw Guinea telt dubbel bi’j de aoverheid ) en geneet d’r van met mien vrouw. Wiele hebt de kinder en kleinkinder fijn um ons hen. De jeugd höldt ons fit en op de beene, en sprunk en trök met ons rond. “ Oma, Opa veer komme biej uch op bezuik en blieve biej uch aeten “, zo sprekt ze hier in ‘t Sittards land woor wiele laeft en woont, now al langer as vieftig jaor.

As ik niks te doone heb, in d’n hof of um de pöste, gao’k nao Reurle, via ’t Internet en kiek door dan is rond bi’j ’t Huus te Reurle, in de Groote Meene, op d’n Bruil, in ’t Reurlse Brook of in ’t darp.
Of ik rekke deur d’n Achterhook hen, naor Hengel of Grolle, Zuwwent, Halle, Zelhem of mangs naor Zwiep. Ok wal de kante op van Borkelo d’n Diekhook, langs de Lebbenbrugge of naor Beltrum.

Ik laeze völle aover vrogger, van veur mienen tied, maor ok aover wat d’r zich now afspölt.
Op Old Reurle is ok van alles te zeen en te laezen aover Reurle in vrogger tieden. Soms laeze ik dinger waor ik nog nooit van heb e heurd of komme ik foto’s tegen, die mien herin-neringen an vrogger weer opfrist. Van ’t prachtige Huus te Reurle en zien umgeving, de mooie Reurlse boerderi-jen, dee vake al heel wat jooren old bunt; aover de essen dee rond um Reurle hen ligt. D’n Scheiddiek en d’n Bedelaarsdiek, den Binnemansdiek of ‘t Rikkelder woor de Kozakken vrogger hebt e laegen, en woor wiele d’n vleeger heb op e laoten.
In d’n oorlog hef door ‘n afweergeschut van de duutsers e staone. Now is’t Rikkelder flink vol ebouwd en ok lig door ’t voetbalveld van Reurle, dat in mien jeugd achter de boerderi-je van de Binneman en tow net achter ut spoor, veuran in de Meene.

Aover d’n Achterhook bunt d’r trouwens aardige stukskes en verhalen te vinden op’t Internet en dan neet te vergetten de prachtige foto’s di-j dan links en rechts tegenkomt. Ik hebbe door ’n foto van ne pracht van ne Reurlse beuke zeen staon, die ik en ok völle andern uut Reurle neet konnen thuusbrengen.
Ik wol dat toch wal wetten en heb toen contact op e nommen met d’n fotograaf en den hef mien verteld, dat ’t in de buurte van d’n Olden Zelhemseweg was, net veurbiej de “Zeuven Heuveltjes”, in de bochte rechtdeur den zandweg in.

Mien breur Leo is gaon kieken, hef d’r foto’s van e maakt, en dee beuke is too op de site van Old Reurle epot.
No wet ze in Reurle ok woor’t e steet. A’j de leu heurt bunt ze d’r vake genog langs ekommen, maor hebt ‘m, volgens mien, nooit zeen staon.

Ik bunne en blieve, deur rond te kieken op ’t Internet, good op de heugte van mien geboortedarp en alles d’r um hen.. Dat ik uut d’n Achterhook bun weg egaone, daor heb ik gin spiet van ehad. Hier in ’t Sittardse land, woor ik al lange wone en heb ewarkt, bevölt ’t mien good. Ik heb hier mien gezin, met d’n anhang groot en klein en völle bekenden.

Mien vrouw en ik woont bi-j de oldste dochter, dee vief jaor elene met eur man ’n groot pand hef e kocht. D’r was ’n kleiner huuske vlak näöst en daor woont mien vrouw en ik. In d’n groten hof, met völle beume en struken en ’n flinke lappe grös, krieg ik mienen tied good umme. “t Is ongeveer 1350 veerkante meter.

Ik holle ’t grös bi-j, en schoffele en spitte woor dat neudig is. Ens in de paar maond kump der ’n tuinman den alles nog is nao löp; de beume en de struke sneujt, as dat neudig- en den tied d’r veur is. As e door met klaor is, en wie ’m betaald hebt, löt e zich den eersten tied neet meer zeen. Now ’t veurjaor d’r an kump, zal e de kop eerdaags wal weer um d’n hook van de deure stekken. De grösmachine he’k al nao laoten kieken en zo rond 19 meert, “Sint Joep”, zegt ze hier in Sittard, as de vorst uut de grond is, dan starte ik d’n motor van dat ding en lope d’r met aover ’t grös. Zo zorge ik d’r veur dat ‘t, tot in ‘t naojaor, fijn kort blif. Stekke en snieje de kentjes, en passe op dat ’t onkruud in den hof, neet d’n aoverhand krig. Doorbie kriegt de blomen, en alles wat ’t neudig hef, water.

Zodoonde kriew d’n tied makkelek an ’t ende en as ‘t raegent of slech weer is, dan make ik ’t een of ander stuk spöllegood veur de kleinkinder, in mienen warkhook in de garage. Door he’k al mien materiaal hangen en staon, woorbi-j ne fijne olderwetse cirkelzage.

Vervaelen do’k mie nooit, en as ’t effen geet, dan gao’k minstens ne paar keer in de wekke achter d’n computer zitten en trekke, op’t internet, deur Reurle en d’n Achterhook.

‘t Is arg jammer, dat den herindeling door ok in is egaone. Reurle. Vorden en ok Hengel en andere gemeenten in de buurte, bunt now neet zelfstandeg meer. ’t Huus te Reurle steet läög umdat ’t gemeentehuus van Berkelland, zo as’t now heit, zo neudig in Borkelo mos kommen.
Ik heb elaezen, dat ne stuk of wat van dee leu uut de gemeenteraod ’t Huus te Reurle wollen verkopen um dee armlastige, bi-j mekare edaone, gemeenten aan geld te helpen. Zukke leu hebt gin enkele binding met de geschiedenis van zo’n mooi gebouw; dat d’r al eeuwen hef e staone, en van ’t begin af an, onlösmakelijk biej Reurle heurt!

D’r is ok ’n ni-j waopen emaakt veur Berkelland, maor den hond van Reurle, den d’r in is ezet, den kan neet roeken an d’n mooien hond den vrogger bi’j Avenarius, “ ’t Wapen van Reurle”, baoven de veur- deure hef ehangen, den ni-jen hond lik der neet op!

Aover Borkelo esprokken, door kwam mien aover-grootvader van moeders kante vandan. D’n olden Jan Hendrik Tijdink, den in 1844 in Reurle ne smederi-je is begonnen, woor later mien grootvader Wilhelm Huitink wieter is e gaone. En doornao de breurs van moeder, ome Jan en ome Hendrik en ome Herman. Ome Herman den is van smid- aover estapt naor fietsenmaker en auto-monteur, en zo wodden ‘t garage Huitink dee vrogger achter de smederi-je hef elaegen.

Van de smederi-je en garage is niks meer te zeene. Alles is af ebrokken en now staot d’r allemaole winkels met huze der baoven. As ik weerumme zol gaon naor Reurle, kon ik door misschien gaon wonen, maor ik denke neet d’r an, Ik zitte- en hebbe ’t hier good.

Ok Hengel ken ie neet trugge; ’t café “de Waoge” is d’r neet meer. De bakkeri-je van ome Jan Tijdink is weg. Hengel, d’n Keyenborg, Zelhem en Vorden bunt op-egaon in de gemeente Bronckhorst; vrogger ne olden kraom achter Steenderen en Baok.

Op de Keijenborg zal ok alles wal veranderd waezen. Door bun’k ok al joorn neet meer ewes. Vrogger ging ik met mien olders, breurs en zusters, van Reurle op de fietse aover Hengel naor de Keijenborg. Door wonnen toen ome Gradus en tante Na, ’n zuster van moeder, met mien naeven en nichten, Bert, Wim, Jan, Ria, Gerard en Annie Goossens. Dee hadden ne schildersbedrief en ’n drogisteri-je.
Mien breur Herman hef door, in d’n oorlog, as onderduker in den hof onder de grond ezetten en ok in den toren van de karke, iets wieterop.
Ok wonnen door ’n endjen wieter, ‘n breur van ome Gradus, ome Jan Goossens, hee was fietsemaker en in den tied ’n groot’n anhanger van Baratali, Coppi en neet te vergetten Woutje Wagtmans en Wim v.Est.
Den keerl kon zukke onmundeg starke verhalen vertellen, dat ow de heure recht op de kop gingen staon as ie naor ‘m an ’t luusteren wazzen.

Ik vergette nooit, dat e ‘n verhaal aover ‘t carbidbusse scheten, met ne melkbusse, vertellen. Hee zae dat ze vrogger op dee busse gingen zitten, en as d’r dan eschotten was, hadden zee ‘t nummer van de melkbusse in de konte staon.
Ok vertelln e is aover ‘n boer den tandpiene had. D’n armen keerl is uut angst vot elopen uut de warkplaatse. Ome Jan, den had ezeene dat d’n boer ‘n dik gezichte had, zae tegen ‘m: “ Mot ie naor d’n tandarts?”“Jao”, zei d’n boer, “maor ik durve neet good”. Ome Jan zae toen tegen ‘m: ”Maor kaerl, ik kan dat ok”; en hee reep teegn zin zönne: “Jan, haal ome Gradus, sliep ’n mes en pak ’t touw ”. D’n boer hef alles neet meer met ekregen, héé leep al met ne noodgang biej Booltink d’n hook umme, de kante van de Klaterbrinke op.

Vrogger konnen ze mooie en spannende verhaaln vertelllen.. Ome Willem uut Beltrum, ’n breur van vader, kon dat ok. Ik wazze denk ik zo’n jaor of tiene, twaalvene. Hee zat, met vader, bi-j ons in de kamer en ik zatte door met miene neuze bi-j. Precies wette ik neet meer woor ‘t aover ging, maor ome Willem zei inens tegen vader: “Antoon, waart oe veur fienen en motraegen, want ze bezeikt ow allebeide”. Woorop ik zei: “Dan meuge wiele wal oppassen, om Reurle bint ok völle fienen”. Vader zae too tegen mie: “Zeg dat nooit meer ie lummel!, naor buutn”. Ome Willem had schik en mos der um lachen.

‘t Was ne old Hengels gezegde, zo heb ik later eheurd, en op ‘t Internet elaezen in ‘n verhaal van Grada Roes - Besselink de vrouwe van de schriever Frans Roes, alias Herman van Velzen uut Hengel. Zee was neet te sprekken aover d’n domeneer door, in Hengel en ok den veldwachter was volgens eur neet ene van de besten, zo heb ik begreppen.

Dat verhaal is d’r den oorzaak van, dat den schriever Willy Hermans dat stuk aover Jos Besselink Sr, d’n jongsten breur van mien vader, hef eschrevene.
Grada Roes – Besselink, vertellen dat den zanger Jos Besselink gin familie van heur was en nao zien trouwen met juffrouw Annie van Langen, vanuut Hengel, naor Reurle was e gaone. Dat is neet zo.
Van de Besselinks van café “De Graafschap”, later de Waoge, is d’r maor ene naor Reurle e gaone, en dat was mien vader Antoon Besselink. Ik heb dat too deur egeven aan Willy Hermans.. Den hef mie too evraogd of ik wat kon, en wol, vertellen aover mien ome Jos. Dat heb ik neet e daone, want too as den in de opera hef zong’n. was ik d’r nog neet. Ik hebbe Willy Hermans, in contact ebracht met mien naeve, Jos Besselink jr, den in Heerlen woont. Too is de mölle gaon draejen en hef Wim Besselink uut Drempt ‘t verhaal aover zien vader Jos Besselink Sr. verteld, en de bewiezen hieraover laoten zeen en heuren, an Willy Hermans. Den hef too ’n mooi verhaal eschrevene’ en in ‘t Contact ezet, zodat ‘t deur d’n heel’n Achterhook de ronde hef edaone.

In den olden tied hef d’r zich in den Achterhook ok van alles af espölt. Dat heb ik o.a. elaezen in ‘t book “De oele röp”, eschreven deur Henk Krozenbrink uut Wenters. ’t Steet vol met Achterhookse Volksver-halen. ‘n Prachtig book, en ok helemaole in ’t Achter-hooks dialekt eschreven.

Zo mot d’r in ‘t Zuwwent ne onmundeg starken kaerl ewoont hemmen den Niklaos heeten. Too ’m ens ne veekoopman uut Lechtenvoorde de weg had evraogd, hef Niklaos den koopman de weg ewezen met de plooge. En of ie ’t geleufd of neet, d’n osse dee den ploog trok hing d’r nog bie an.

Ok gingen d’r vrogger völle verhalen aover heksen en spook’n in den Achterhook, ok in Reurle
D’r is ’n verhaal, dat der vrogger in Hengel, op de Hors, altied ne zwarten hond leep. Den kwam van de Saaltinksplaatse af. Alle joors kwam e ne hanentrae op de weg opan. Zo leep e op de Bleike opan. En at e door ’s nachens um twaalf uur was, en der kwamp ne mense langs, dan mós den der an.

In den Karsnach wazzen ‘n tröpken mansleu in de Keijenborg an ‘t kaarten. ’t Was al aover middernach too der ene binnenkwamp, en vroog of e onderdak kon kriegen. Dat kon wal. Hee kek zich ‘t kaarten is an en vroog of e met moch doon. Door was gin bezwoor tegen.. Ene van de mansleu veel effen later ne kaarte af en hee bukken zich um den op te kriegen. En too zag e, dat den man gin veute had, maor klauwen as ne hond. ’t Kaarten was doornao gauw uut.

In Zelhem hef ’n olden man verteld dat vrogger de Kozakken door ok ewes bunt. Zee laggen um de karke hen en rollen zich zo maor in de dekkens um te slaopen. Zeen mooder had dat nog met emaakt.

Ik heb vrogger in Reurle ok eheurd, dat in Hengel ne boer, bi-j bakker Jan Tijdink, koffie met slagroom was gaon drinken, maor dee slagroom was zoer. Den boer vroog an Jan of de slagroom emaakt was van karnemelk en prompt kreeg e van d’n bakker geliek en den boer wol too nog wal ‘n köpke koffie met slagroom.

Mien aovergrootvader, van vaders kante, wonen in Hengel op ’t Elderink, Hae had den bi-jnaam “Elderink Jan“, tegenwoordig spölt Pax door de thuuswedstrieden..

De roots van onze familie Besselink dee ligt in Hengel. Volgens de gegaevens stamme wiele uut ’t Gooy, van ‘t erve Groot Besselink dat door zo tussen 1500 en 1850 hef elaegen. Later is de Keijenborg ontstaon uut dat buurtschap ’t Gooy.

Ok bun’k wal ens met vader naor den peerdemarkt ewes; dan zei vader tegen ons, mien breurs gingen dan natuurlek ok met: ”Kiek uut veur ’n peerd met stro in den start, blief door uut de buurte, zo‘n peerd is neet te vertrouwen.”.Vader den hef dat in zien jonge tied zelf met emaakt, too was de peerdemarkt in Hengel ene van de grootsten van heel Nederland.

As ik now laeze, dat d’n Bedelaarsdiek in Reurle, zo rond 1627, too ‘t beleg van Grolle gengs was, an eleg is deur bedelaars en läöglopers dee met de soldaoten met leepn. Door zol d’n naam Bedelaars-diek vandan kommen! En dat d’r in ‘t Reurlse brook, zo rond 1834, good vieftig joor veur de geboorte van mien vader, nog wulve rond leepn. Noh, dan hef d’n Achterhook toch ne adeg stuksken geschiedenis.

Ik heb ok nog ‘n mooi stuksken elaezene aover den veldwachter Jan Radstake, den vanaf 1815, ruum 49 jaor in deens is ewes van de gemeente Zelhem. Jan Radstake was zelf bekend as d’n bonten hond, in Zelhem en de hele umgaeving. Jan was neet bange en hae mot van alles edaone hemmen veur den toenmaoligen burgemeister van Zelhem.

Jan was, met zien collega Haverkamp biezunder aktief rond de raodsverkeezingen van 1857 in Zelhem. Hee hef too, samen met Haverkamp, in o.a. de Velswiek, de leu bedreigd as ze neet stemden op bepaolde figuren, die de burgemeister graag in de raod wol hebben. Dee leu mosten dan de naam op ‘t stembiljet schrieven den Radstake en Haverkamp eur veurzaen.
Den burgemeister was bange dat d’r ene in de raod zol kommen den nog geld van ‘m te good hadde. Jan Radstake hef gin naodeel ehad van zin doon en laoten, want hee was al bi-jnao 70 joor old ‘too de burgemeister um nog ens veurstell’n an de commissaris van de Koningin in Arnhem, as veldwachter van Zelhem.
Daornao kreeg Jan ok nog loonsverhoging. En ‘n tegen ‘m in-edeende klacht, hef Jan aoverlaefd met hulp en bi-jstand van de burgemeister. Vlak veur zin vieftig joorig jublileum as veldwachter is Jan Radstake estorven.

De veldwachters in Hengel wazzen ok neet geleefd, veural neet onder de streupers, want ze laen dag en nacht op de loer um d’r ene te pakken te kriegen.
Dee veldwachters hadden de hande arg lös zitt’n en sloogn d’r dan ok vake zonder enigen anleiding, flink op lös.

Ik hoppe nog völle verhaal’n aover en uut d’n Achterhook tegen te kommen, want ze bunt de meujte weerd um te laezen.

Einighausen - Sittard; februari 2006. De tekst is deur Wim Bluemers uut Reurle gecorrigeerd in good Achterhooks – dialect en den hef ok de olde foto’s verzörgd.. Frans Besselink.