Welkom in het

LEESZAAL - ARCHIEF

Hier vindt u een verhaal van Eddy Geurtsen

VEUR DE KASMISSEN THUUS, TANTES IN OORLOGSTIED.

Met de kasdage kwam vrogger altied ’n tante bi-j ons lozjeern. Tante Liene woonn in Den Haag, maor as ze naor d’n Achterhoek kwam, had zi-j bi-j ons eur thuuskommen.

As d’n tante d’r was, mos I-j altied zörgen da-j eur de eere gavven die eur as oldsten van de familie toe kwam, en dat was i-j as kind niet gewend.

Zi-j kreeg as eersten de soep op eschept, zi-j had d’n besten stoel an taofel, um kort te gaon, zi-j was ’t belangriekste, en dat wol ze wetten ok.

Maor dat dut t’r wieters eigenlijk ok niet toe.

’t Mense was al ’n paar jaor dood, toen ik van een andern tante, mien tante Gré, ’n geschiedenis heurden van lange eleen. Dat verhaal wol ik owluu vanaovend ’s vertellen.

Mien tante Liene was den dochter van ’n armen klompenmaker op Els, met nog ’n trop andere bruurs en zusters in ‘t gezin, waor of mien vader ok deil van uut maken. ’t Was gin vetpot, daor op Els.

Ik hebbe mien vader wel ’s heurn vertellen, dat a-j d’r zundaags ’n betjen netjes bi-j wollen loopn, da-j dan bi-jtieds op mossen staon. Den die d’r ’t eerste uut was, kon zich nog ’n goed looppak antrekken. Maor den ’t leste uut bedde kwam, mos zich de warkeldaagse klere antrekken, dan waarn de anderen al met ’t goeie goed gaon loopn.

Dat was niet allene bi-j hun zo. Ik hebbe wel ’s eheurd van ene den in d’n Zellemsen enk oonen, dat zien bruur en hi-j op verschot weg naor de karke mossen. D’n eenen naor de vrogmisse, d’n anderen naor de late kerke. In d’n Enk kwamen zi-j mekare dan integen. Daor kle-jen zi-j zich dan ’n betjen umme, en zo konnen ze met eur beiden met één stel goeie klere uut.

Kot veur ’t uutbrekken van den Tweede Wereldoorlog kreeg mien tante Liene ‘n dienstbetrekking in Den Haag. Dat was wat in die tied, naor de grote stad, helemaol in ’t westen van ’t land.

Liene gong daor niet alleene naor toe, maor met ’n kennisjen bi-j eur uut de buurte, die had daor ok arges ’n betrekking evonnen.

Liene woonen en warken nog niet zo heel lange in ’t Haagjen, of d’n oorlog brok uut. Toen de meidagen achter de rugge waarn, trok eur kennisje weer terugge naor d’n Achterhoek. Eur olde luu hadden eur liever in de buurte, in plaatse dat ze daor in de grote stad zat, wiet van de familie.

Mien tante von dat toch wel arg alleene, en zi-j schreef ’n brieve naor ’t oldershuus in de Velswiek. Zi-j vroeg of eur 8 jaor jongere zuster Gré niet naor Den Haag wol kommen. Daor was wark zat, zi-j kon drek an de gange, en wat zi-j niet schreef, maor wel dacht, dat was: ‘dan hek in elk geval wat meer gezelschap’.

Mien tante Gré luustern naor eur oldere zuster, ik denke dat ze in die tied ok niet zo völle te kiezen had, nog steeds armoed, geld was betuun, wark was t’r genog, maor ‘t wier slech betaald. Daor in Den Haag ko’j zo an de gange bi-j rieke luu, ’t was d’r goed van etten en drinken, zi-j hadden daor kos en inwoning, dat was toch heel wat anders as boernwerk doene in d’n Achterhoek.

Mien vader, Gradus Geurtsen, werken in die tied, an ’t begin van d’n oorlog, bi-j Koenders in Breedenbroek, as fietsenmakersknecht. Now is daor ’n grote autogarage, en ’n zalencentrum, maor in die tied was ’t allemaole nog wat kleiner.
Daor repareern ze niet alleene fietsen, neen, zi-j maakn daor ok van alles. As de mulder ’n nie-je transportfietse mos hebben, dan wier den bi-j Koenders emaakt.

Now had de familie Koenders ok familie in Den Haag woonn. “n Zuster van Koenders was daor etrouwd met ’n banketbakker, en wieters woonn d’r ok nog twee ongetrouwde breurs, die daor kleermakerswerk deejen.

Eur zwaoger, de banketbakker, dat was ’n greutsen kearl. Hi-j von echt dat hi-j ’t emaakt had in de groote stad, en dat wolle wetten ok.Die beide kleermakers daorentegen, dat waarn gewoone luu, bewust van eur eenvoudigen afkomste, vanuut d’n Achterhoek gong daor ok de meeste sympathie naor toe.

’t Was eavenwels den bakker die juust veur ’t uutbrekken van den oorlog bi-j zien zwaoger in Breedenbroek ’n nie-je bakfietse had besteld. Toen de bestelling klaor was, mos ’t ding natuurlijk wodden bezörgd.
Niet met van Gend en Loos, neen, ’t ding mos naor Den Haag wodden efietst. Mien vader mos met de bakfietse op pad, en een van de jongens van Koenders zol met as bi-j ri-jder.
Mien vader vertellen later nog wel ’s dat Koenders op ’n gepasten afstand met reed. D’r mos per slot van rekkening verschil weazen tussen personeel en baas.

In plaatse dat ze de bestelling drek bi-j de bakker af leveren, gongen ze eerste ’n dag of wat logeern bi-j de beide ongetrouwde kleermakers. Die lieten hun de stad zien, en nammen ze met naor ’t strand. Daor deien de Duutse saldaoten zich te goed an aardbeien met slagroom.

Toen ze uutendelijk de bakfietse afleevern bi-j de bakker, dei den nog meer uut de heugte as at ze zo al van um gewend waarn. Hi-j was gewoon verdreai-jd. Hi-j vuuln zich epasseeerd. As koper – opdrachtgever had hi-j verwacht dat ze ’t eerste bi-j um zollen kommen. En hi-j had dan de heern de stad kunnen laoten ziene, now hadden die aardige kleermakers um den kans ontnommen.

Mien tantes bleven in Den Haag en Scheveningen. Op ’t persoonsbewies van mien tante Gre leas ik dat ze op 20 januari 1943 bunt e evacueerd uut ’t huus waor ze toen waarn, dus d’n oorlog drukken geleidelijk an ok daor zien stempel op ’t dagelijkse leaven. Maor zo goed en zo kwaod as ’t ging, ging ’t leaven wieter.

Töt wiet in het jaor 1944 bleven Liene en Gré in huusholdelijken dienst in Den Haag, maor langzaam kwam de winter die later as hongerwinter bekend is ewodden.

Hun oldste zuster Mina, was etrouwd met Gradus Lebbink op de Kranenburg onder Vorden (Gradus Lebbink was in die tied ’n bekende kuukenholder en varkesfokker).

Mina maakn zich steeds meer zörge aover eur beide zusters, veural sind september 1944, toen ’t openbaar vervoer naogenog stille was kommen te liggen, sinds de landingen bi-j Arem en de spoorwegstaking. D’r kon jao weinig grei meer wodden vervoerd, gin wonder dat daor in Holland alles zo betuun werd.
Neen, ’t was Mina heel wat weerd as zi-j eur beide zusters weer veilig in d’n Achterhoek kon kriegen, maor hoe was dat now te regelen?

Op de Kranenburg gebeurn ’n hoop dingen, die in die tied deur de Duutsers as illegale activiteiten zollen wean bestempeld (as zi-j d’r van af hadden ewetten).
Ome Gradus Lebbink zol daorveur later, nao d’n oorlog ’t Verzetsherdenkingskruus veur kriegen.

In ’t bos waarn schuulplaatsen waor Engelse piloten onderdak hadden evonnen, in afwachting van un meugelijkheid um wieter te kunnen. Ok ander volk die um hulpe vroegen, konnen daor terechte. En met al die kippen en die varkes was ’t ok wal meugelijk um nog ’s iets te organiseern veur alle hongerige mundjes. En ja, hoe geet dat, a-j stroop hebt, krie-j van eigens las van vliegen.

Zo kwam d’r bi-j de Lebbink’s geregeld ’n officier van de Wehrmacht um eier te koopn, en zo af en toe ‘s ’n haantjen.

Op zekern dag kwam hi-j weer ’s langes um te vraogen of hi-j met de Weihnachten nog kon rekkenen op wat eier en haans. Mien tante Mina zei um dat daor wel aover te praoten viel, maor dan mossen d’r wel eerste wat andere zaakn wodden eregeld.
Zi-j vertellen um aover eur beide zusters in Den Haag en dat zi-j zich daor grote zörgen aover maakn. Die mossen weer terugge naor d’n Achterhoek. En of den Feldwebel daor iets an kon regelen?

Oh, zei d’n Duutser, as dat alles was, dan was hi-j al praktisch zeker van haans en eier met de feestdage, hi-j zol d’r veur zörgen dat ’t in odder kwam.

Mien tante Liene mot zich kapot eschrokken wean toen d’r op zekern dag ’n Duutsen saldaot an de deure kwam, op zukke visite zatten de mensen in die dagen per slot van rekkening niet op te wachten.
D’n saldaot had ’n kladbriefjen bi-j zich, waor Mina in kotte zinnen de situatie had uut eduutst. D’n saldaot had ’n autobusje bi-j zich, en daormet zollen ze naor ’t Gelderse wodden ebracht.

’n Neave van Koenders uut Breedenbroek zat in de buurte van Den Haag op seminarie, en deurdat de families Geurtsen en Koenders mekare kennen, was ’t zo eregeld dat den ok met kon.
Vanaf Den Haag eerste naor Amsterdam, waor de nacht mos wodden deur ebracht. Narges onderdak te vinden, dus mos d’r in de busse wodden eslaopen. D’n anderen dag gong ’t dan op Gelderland an.

Onderweg maakn ze nog ’n spannende tied met, steeds mos d’r wodden uut ekekken veur luchtanvallen. Toen wieren ze ok nog an ehollen deur ’n Duuts officier den in de gaten had dat hier iets gebeurn wat niet in de haok was.
Volgens um was d’r spraoke van misbruuk van Reichseigentum, en hi-j begon al met ’t pistool te zwaaien. D’n chauffeur vertellen dat ’t allemaole toch niet zo slim was, den bus wier alleene maor gebruukt as de saldaoten de bluumpkes buuten gingen zetten met Wein Weib und Gesang. Den busse kon bes effen emist wodden, daor mos den herr Feldwebel niet zo moeilijk aover doene.
Uuteindelijk dreef ’t Duutse schoer aover en gong het weer wieter.

Nao ’n lange reize kwammen ze dan late op d’n aovend in Vodden an, midden in ’t darp wieren ze af ezet. Daor stonnen ze dan, met eur zwaore koffers. Die konnen ze onmeugelijk met nemmen, dus die wieren zolange maor arges bi-j mensen binnen ezat. Die zollen d’r zolange wel op passen.

Lopend gong ’t now naor de Kranenburg, nog ’n helen wandeling veur ’t drietal, dat al zo lange op pad was. Ze hadden de knollen al schone op.

Naodat ze bi-j Lebbink hadden eslaopen, en zodoende weer ’n betjen bi-j perceel wazzen ekommen, mossen ze nog ziene dat ze weer in de Velswiek kwammen op ’t oldershuus. Dat zol met peerd en wagen gebeurn, maor eerste aover Vodden um de bagage op te halen.

Maor waor hadden ze die koffers achter elaoten? Deur d’n bli-jschap van de terugkomste, hadden ze weinig andacht besteed an ’t adres waor ze hun bezittingen zo lange hadden neer ezet.
Heel Vodden bunt ze deur ewest, maor op ’t leste wist de neave van Koenders ’t huus weer te vinden. En zoo kwammen Liene en Gré kot veur de kasmissen weer thuus.

Ik wense owluu goeie kasdagen en ’n goed ni-jjaor.

Dit waar gebeurde verhaal is geschreven door: Eddy Geurtsen