Cichorei

Vrogger dronken de leu vake koffie surogaat umdat veur den gewonen man den koffie neet te betalen was. De meiste leu kent nog wah den kniep af, of Schaarsköttel, dat wodden eneumd naor den Borkelosen fabrikant der van. Tegenwoordeg kömp dah grei neet meer veur; of ie mot den Buisman den deent um den koffie ne wat pitteger smaakjen te geven nemmen.

Den cichorei as koffievervanger is ne uutvinding van twee Franse dokters, te wetten Harpong en Brunau in 1775. Deurdat Napoleon 't continentale stelsel in voeren, wodden eur uutvinding pas van belang en in heel Europa wodden der cichorei ekweekt.

Um der koffiesurogaat van te maken wodden 't eerste joor zowal den bleujstengel as den bloomknop der uut ehaalt. Den ondergrondsen penwortel wodden door deur lekker dikke en vlezeg. Eenmaol riepe wodden ze e-oogst, ewassen en esnejen. Woornao 't grei in grote trommels umsgeveer 12 uur edreugt wodden. An 't ende van dissen behandelink was ter nog maor ne kwart van 't oorspronkeleke gewichte aover. Disse gedreugde wortels wodden now ereusterd, emalen en vermengd met zo'n 1 tot 5% eerdnöttenöllie (zeg maor öllie van apenötjes), hier kreeg 't ne betteren smaak van, doornao wodden 't veur de kleure wat vochteg emaakt.

A'j 't grei langdureg gebruken mos 't slech veur den spijsvertering waen. 't Af esnejen loof wodden völle as veevoer gebruukt, vandoor de name zwijneslaot, dee wat leu der an gavven .
Tegenwoordeg is dah meer bekend as Brussels lof of witlof en geve wie 't beslist neet an de 'zwijnen'!
Ok de name hemelslöttel droog 't wah. Dah is trugge te voeren op ne sage, den as volgt geet.

Ens leet Petrus bie 't sluten van de hemelpoorte zienen slöttelbos vallen.Dee dinger klettern helemaols naor ondern tot op de eerde. Ne engel wodden der op uut-estuurt um ze veur um op te halen. Op de plekke woor as dee slöttels too-evallen wazzen greujden naoderhand prachtege planten, met blomen zo blauw as den hemel zelf. Van door de mooie name:
Hemelslöttel...
Den cichorei eure blome wis altied naor de zunne, woor deur e op wat plaatsen an eduud wodt met de name:
Waegenwachter.
Nog völle meer namen hef e, maor 't zol te völle wodden um dee en de legendes dee der an verbonden bunt in ne kort artikel samen te vatten. Doorumme lao'k 't dit maol bie den cichorei as pee-koffie.

22 december 1995 ,

Wim Bluemers